و روايت ، در حق عباس و خاندان او مىنمودند و با كمال وقاحت به خلفا و سردمداران عباسى مىچسباندند . روش مبارزه امام ( عليه السلام ) با اين نوع حديث تراشىها و فضيلت شماريها اين بود كه با كمال صراحت و شجاعت ، معيارهاى تشخيص حديث صحيح از مجعول را بيان مى داشت ، گاهى با حملهء مستقيم به جاعلين احاديث سلف ، كه در حق خلفاى بنى اميه انجام داده بودند به جاعلين معاصر خود ، هشدار و گوشزد مىكرد و زنگ خطر را دربارهء آنان به صدا درمىآورد كه نمونه‌هايى از اين مبارزات امام ( عليه السلام ) در بخشهاى آينده مورد مطالعه قرار مى گيرد . تفتيش عقائد يكى ديگر از خصوصيات عصر امام جواد ( عليه السلام ) ، موضوع تفتيش عقائد در مورد مخلوق بودن ، يا قديمى بودن قرآن بود . خليفهء وقت ، روى تحريك اطرافيان يا در اثر تأثر از فلسفه يونان ، روى اين مسألة حساسيت بيشترى نشان مى داد و معتقد بود كه كسانى كه قرآن را قديمى بدانند ، مشرك هستند ، [ چون تعدد قدماء لازم مى آيد ] و حق مداخله در امور قضايى وادارى كشور را ندارند . بر اساس اين اعتقاد ، به تمام استانداران و فرمانداران دستور داده بود كه دانشمندان را از اين نظر ، مورد بازجويى و بازپرسى و مصاحبهء حضورى قرار دهند و نتيجه را به مركز خلافت گزارش دهند . جالب توجه اين است كه شدت علاقهء مأمون به اين امر ، به حدى بود كه در وصيت نامه خود بعد از ذكر شهادتين و اقرار به توحيد ، مسأله مخلوق بودن قرآن را مورد گواهى و شهادت قرار داده بود ، سپس به معاد و حساب و ديگر معتقدات اساسى اسلام پرداخته بود و اجراى عمليات خود را در اين زمينه به وليعهد خود " معتصم " نيز توصيه كرده بود ! ( 1 ) جمعى از فقها ومحدثين كه از آنان مى توان " احمد بن حنبل " فقيه معروف ، " سجاد بن عاصم " و جمع ديگر از قضات و دانشمندان عراق را نام برد ، اعتقاد پيدا كرده بودند كه قرآن از نظر اينكه كلام الهى است و كلام الهى هم ، همانند خود خالق آن ، قديمى است ، از

--> 1 . ناسخ التواريخ ج 3 ، ص 34 .